تعریف اختلال

• اختلال خلق نامنظم مخرب

اختلال خلق نامنظم مخرب (Disruptive Mood Dysregulation Disorder) اشاره به وجود تحریک پذیری و عصبانیت مداوم و دوره های مکرری از عدم کنترل رفتاری همراه با علایم و نشانه های خلق افسرده در کودکان است. ویژگی اصلی اختلال خلق نامنظم مخرب، تحریک پذیری مزمن، شدید و مداوم است. این تحریک پذیری به دو شکل عمده بروز پیدا می کند:  نوع اول حملات خشم مکرر است که می تواند کلامی یا رفتاری باشد و دائماً (سه بار یا بیشتر طی هفته)  رخ می دهند. شکل دوم بروز تحریک پذیری در اختلال خلق نامنظم مخرب، وجود خلق خشمگین است که در فاصله بین حملات خشم وجود دارد و می توان آن را مشخصه و ویژگی کودک در نظر گرفت.

علایم

• علایم اختلال خلق نامنظم مخرب

  علایم اختلال خلق نامنظم مخرب قبل از ۶ سالگی و یا بعد از ۱۸ سالگی بروز پیدا نمی کنند. نشانه های این اختلال عبارتند از:

• ابراز خشم شدید که مکرراً به شکل کلامی و یا رفتاری بروز داده می شود و به لحاظ شدت و طول مدت، با موقعیت همخوانی ندارد و متناسب با سطح تحولی فرد نیست.

• حملات خشم به طور میانگین سه بار یا بیشتر در هفته رخ می دهند.

• فرد در فاصله بین این حملات خشم نیز هر روز تحریک پذیر یا عصبانی است و این عصبانیت برای دیگران (والدین، معلمان، همسالان) مشهود است.

• معیارهای ذکر شده به عنوان علایم اختلال خلق نامنظم مخرب، برای یک سال یا بیشتر حضور دارند و در این مدت، فرد سه ماه متوالی را بدون داشتن این معیارها طی نکرده است. این نشانه ها حداقل در دو موقعیت (مانند خانه، مدرسه و با همسالان) وجود دارند و حداقل در یکی از آنها شدید است. کودکانی که علایم اختلال خلق نامنظم مخرب را دارند، غالباً با رسیدن به بزرگسالی علایم اختلال افسردگی اساسی و یا اختلالات اضطرابی را نشان می دهند و  احتمال ابتلا به اختلال دوقطبی در آن ها بسیار کم است.

دلایل

• دلایل اختلال خلق نامنظم مخرب

  در خصوص علت شناسی و دلایل  اختلال خلق نامنظم مخرب اطلاعات کمی در دست است. کودکانی که پرخاشگری های طولانی مدت و مزمن نشان می دهند، معمولاً تاریخچه پیچیده روانپزشکی دارند. در این بچه ها حتی زمانی که تمام معیارها برای تشخیص اختلال خلق نامنظم مخرب وجود ندارد، پرخاشگری وجود دارد و ابراز می شود. کودکانی که علایم اختلال خلق نامنظم مخرب را نشان می دهند، در پاسخ دادن به محرک های هیجانی منفی با مشکل مواجه هستند. مطالعات نشان داده اند که مبتلایان به اختلال خلق نامنظم مخرب در تفسیر نشانه های اجتماعی و تظاهرات هیجانی دیگران با مشکل مواجه هستند و قادر به قضاوت هیجانات منفی اطرافیان همچون غم، ترس و خشم نیستند. نقص در تفسیر نشانه های اجتماعی ممکن است این کودکان را مستعد خشم و پرخاشگری در موقعیت های اجتماعی کند و از دلایل اختلال خلق نامنظم مخرب باشد. در مجموع، یافته ها نشان می دهند که کودکان مبتلا به اختلال خلق نامنظم مخرب بیشتر از سایر کودکان تحت تأثیر وقایع منفی قرار می گیرند. آن ها ممکن است بیشتر غمگین شوند و راهکارهای اجتماعی ناکارآمدتری را برای مقابله با هیجانات منفی شان بکار گیرند.

عوامل خطرساز

• عوامل خطرساز در ابتلا به اختلال خلق نامنظم مخرب

  عوامل خطرساز اختلال خلق نامنظم مخرب هنوز تحت بررسی قرار دارد. کودکان مبتلا به  اختلال خلق نامنظم مخرب ممکن است آسیب پذیری های خلقی داشته باشند و در سنین بالاتر بیشتر در معرض رفتارهای خطرساز، نوسان خلق، تحریک پذیری و اضطراب قرار دارند. علاوه بر این، ممکن است این کودکان در گذشته معیارهای اختلال نافرمانی مقابله ای، بیش فعالی و نقص توجه، افسردگی و اضطراب را دارا بوده باشند. در صورتی که یکی از اعضای خانواده مبتلا به یک اختلال روانپزشکی باشد، خطر ابتلای کودک به اختلال خلق نامنظم مخرب افزایش می یابد. به علاوه، کودکان مبتلا به اختلال خلق نامنظم مخرب احتمال بیشتری دارد که تعارضات خانوادگی، مشکلات اجتماعی، اخراج از مدرسه و زندگی در شرایط اقتصادی پر استرس را تجربه کنند.

• عوارض اختلال خلق نامنظم مخرب

  تحریک پذیری مزمن و شدید که در اختلال خلق نامنظم مخرب دیده می شود می تواند منجر به آشفتگی و مشکلات قابل توجه در روابط کودک با اعضای خانواده و همسالان شود و عملکرد تحصیلی فرد را تحت تأثیر قرار دهد. از آن جایی که این کودکان تاب آوری پایینی برای تحمل ناکامی دارند، برای کسب موفقیت در مدرسه دچار مشکل می شوند، نمی توانند در فعالیت هایی که برای  کودکان سالم لذتبخش است مشارکت کنند، و قادر به شروع یا تداوم رابطه دوستی نیستند. پرخاشگری آن ها محیط خانواده را نیز متشنج می کند و رابطه کودک را با اعضای خانواده تحت الشعاع قرار می دهد.

• عوارض اختلال خلق نامنظم مخرب

  تحریک پذیری مزمن و شدید که در اختلال خلق نامنظم مخرب دیده می شود می تواند منجر به آشفتگی و مشکلات قابل توجه در روابط کودک با اعضای خانواده و همسالان شود و عملکرد تحصیلی فرد را تحت تأثیر قرار دهد. از آن جایی که این کودکان تاب آوری پایینی برای تحمل ناکامی دارند، برای کسب موفقیت در مدرسه دچار مشکل می شوند، نمی توانند در فعالیت هایی که برای  کودکان سالم لذتبخش است مشارکت کنند، و قادر به شروع یا تداوم رابطه دوستی نیستند. پرخاشگری آن ها محیط خانواده را نیز متشنج می کند و رابطه کودک را با اعضای خانواده تحت الشعاع قرار می دهد.

• آماده سازی برای اولین مراجعه

• شروع درمان اختلال خلق نامنظم مخرب 

  در این قسمت اطلاعاتی که می تواند شما را برای اولین ملاقات جهت درمان اختلال خلق نامنظم مخرب آماده کند، ارائه شده است: کارهایی که شما می توانید انجام دهید قبل از این که با متخصص ملاقات کنید، کودکتان را برای این جلسه آماده کنید و به او توضیح مختصری در مورد این که قرار است چه اتفاقی آن جا بیفتد بدهید. فهرستی از موارد زیر را نیز آماده کنید:

  • هر علامتی که فرزندتان تا کنون داشته است، و این که چه مدت است متوجه این علایم در او شده اید.
  • اطلاعات کلیدی، از قبیل هر گونه استرس جدی یا تغییرات اساسی در زندگیتان.
  • همه داروها یا ویتامین هایی که فرزندتان دریافت کرده به همراه دوز آن ها.
  • سؤالاتی که می خواهید از متخصص بپرسید.

• بعضی از سؤالاتی که می توانید از متخصص بپرسید عبارتند از:

• • آیا اختلال خلق نامنظم مخرب محتمل ترین دلیل برای علایم کودک من است؟
  • دیگر دلایل احتمالی علایم او چیست؟
  • چه آزمون هایی برای تشخیص اختلال خلق نامنظم مخرب نیاز است که او انجام دهد؟
  • چه روشی برای درمان اختلال خلق نامنظم مخرب برای کودک من بهترین درمان است؟
  • چه پیشنهادات دیگری برای درمان اختلال خلق نامنظم مخرب به جز پیشنهاد اولیه وجود دارد؟
  • (اگر کودکتان شرایط خاص دیگری هم دارد) چگونه می توانم به بهترین نحو همه شرایط را با هم مدیریت کنم؟
  • آیا سؤالاتی هست که نیاز باشد من جواب آن را بدانم؟
  • آیا نیاز است که من به یک روانپزشک یا متخصص بهداشت روان دیگری رجوع کنم؟
  • مهم ترین عوارض داروهایی که برای فرزند من تجویز کرده اید، چیست؟
  • آیا بروشور یا دیگر مطلب چاپ شده ای وجود دارد که من بتوانم برای کسب اطلاعات بیشتر در خصوص اختلال خلق نامنظم مخرب، آن ها را داشته باشم؟

• علایم اختلال خلق نامنظم مخرب

  علایم اختلال خلق نامنظم مخرب قبل از ۶ سالگی و یا بعد از ۱۸ سالگی بروز پیدا نمی کنند. نشانه های این اختلال عبارتند از:

  • ابراز خشم شدید که مکرراً به شکل کلامی و یا رفتاری بروز داده می شود و به لحاظ شدت و طول مدت، با موقعیت همخوانی ندارد و متناسب با سطح تحولی فرد نیست.

  • حملات خشم به طور میانگین سه بار یا بیشتر در هفته رخ می دهند.

  • فرد در فاصله بین این حملات خشم نیز هر روز تحریک پذیر یا عصبانی است و این عصبانیت برای دیگران (والدین، معلمان، همسالان) مشهود است.

  معیارهای ذکر شده به عنوان علایم اختلال خلق نامنظم مخرب، برای یک سال یا بیشتر حضور دارند و در این مدت، فرد سه ماه متوالی را بدون داشتن این معیارها طی نکرده است. این نشانه ها حداقل در دو موقعیت (مانند خانه، مدرسه و با همسالان) وجود دارند و حداقل در یکی از آنها شدید است. کودکانی که علایم اختلال خلق نامنظم مخرب را دارند، غالباً با رسیدن به بزرگسالی علایم اختلال افسردگی اساسی و یا اختلالات اضطرابی را نشان می دهند و  احتمال ابتلا به اختلال دوقطبی در آن ها بسیار کم است.

• درمان اختلال خلق نامنظم مخرب

  درمان اختلال خلق نامنظم مخرب در گروه آتیه درخشان ذهن توسط تیمی از متخصصین انجام می شود. مزیت این رویکرد تیمی، ارایه درمان چندجانبه به افراد مبتلا به اختلال خلق نامنظم مخرب است. ارایه درمان اختلال خلق نامنظم مخرب به صورت چندجانبه منجر به هم افزایی اثرات درمانی می شوند و درمان را سریع تر و اثربخش تر می کند.

   

  • تحریک الکتریکی مغز با استفاده از دستگاه tDCS

   

  • دارو درمانی. شواهد پژوهشی در خصوص درمان اختلال خلق نامنظم مخرب زیاد نیست. گروهی از متخصصان از داروهای تثبیت کننده خلق همچون لیتیوم استفاده می کنند. این دارو در درمان بزرگسالان با اختلال دوقطبی مؤثر است، اما اثربخشی بالایی را در مورد اختلال خلق نامنظم مخرب نشان نداده است. در مورد کودکانی که صرفاً علایم اختلال خلق نامنظم مخرب را نشان می دهند، گاهی اوقات داروهای ضد افسردگی برای درمان مشکلات زیربنایی مانند غمگینی و تحریک پذیری استفاده می شود؛ اما برای کودکانی که حملات خشم و پرخاشگری های فیزیکی بسیار شدید دارند، دارویی مانند ریسپریدون مؤثرتر است. در کودکانی هم که هر دو مشکل خلق نامنظم مخرب و بیش فعالی را دارند، داروهای محرک برای کاهش تکانشگری و تحریک پذیری اثربخش است.

  از آن جایی که مصرف دارو عموماً با عوارض جانبی همراه است، والدین باید نظارت کافی بر شرایط و وضعیت فرزند خود، بخصوص در آغاز شروع مصرف دارو داشته باشند و در صورت مشاهده هرگونه عارضه خاص از قبیل فکر یا رفتار خودکشی، اختلال در حرکت، تغییرات هورمونی و … با روانپزشک مربوطه مشورت کنند.

   

  • درمان های روانشناختی

  درمان های شناختی ـ رفتاری برای آموزش نحوه سازگار شدن این کودکان با افکار و احساساتی که در ایجاد افسردگی و اضطراب شان نقش دارد، روش های مناسبی هستند. متخصصان می توانند از تکنیک هایی مشابه با این روش ها برای آموزش نحوه تنظیم خلق و بالا بردن قدرت تحمل کودک در مواجهه با ناکامی ها نیز استفاده کنند. آموزش مهارت های سازگاری برای کاهش خشم و پرخاشگری نیز در برنامه درمان قرار دارند.

   

  • آموزش والدین

  هدف از آموزش به والدین، کمک به آن ها در جهت تعامل با فرزندشان به نحوی است که باعث کاهش رفتارهای پرخاشگرانه و بهبود روابط والد ـ کودک شود. بیشتر مطالعات نشان دهنده اثربخش بودن این روش در درمان اختلال خلق نامنظم مخرب است. در این شیوه، راهکارهای مؤثری برای پاسخ به خشم و عصبانیت کودک به والدین آموزش داده می شود. برای مثال، پیش بینی اتفاقاتی که منجر به حمله خشم در کودک می شود و جلوگیری از ایجاد این خشم، یکی از این راهکارها است. علاوه بر این، آموزش بر اهمیت رابطه مؤثر با کودک و پاداش دادن به رفتارهای مثبت او نیز تمرکز دارد.

• سبک زندگی و درمان خانگی در اختلال خلق نامنظم مخرب

  اختلال خلق نامنظم مخرب در فرزندتان مشکلی نیست که خودتان بتوانید به تنهایی از پس آن برآیید، اما کارهایی هست که می توانید در کنار درمان انجام دهید و سرعت درمان را بیشتر کنید:

   

  • درمان فرزند خود را پیگیری کنید. جلسات روان درمانی یا ملاقات با متخصص را رها نکنید. حتی اگر احساس می کنید شرایط فرزندتان بهتر شده است، داروی او را قطع نکنید. اگر شما درمان اختلال خلق نامنظم مخرب را قطع کنید، ممکن است علایم تحریک پذیری بازگردد و یا فرزندتان علایم ترک دارو را تجربه کند.

  ​​​​​​​

  • درباره اختلال خلق نامنظم مخرب یاد بگیرید. یادگیری درباره شرایط می تواند شما را بهتر کند و انگیزه شما را برای پیگیری درمان افزایش دهد. درباره خلق نامنظم مخرب مطالعه کنید تا اطلاعاتتان در این زمینه افزایش یابد و در کنار دریافت کمک های درمانی، خودتان نیز بتوانید تا حدی به بهتر شدن شرایط کمک کنید.

  ​​​​​​​

  • به علایم خطر توجه کنید. با درمانگر فرزندتان همکاری کنید تا به شما درباره چیزهایی که ممکن است علایم اختلال خلق نامنظم مخرب را در او تشدید کند، آموزش دهد. طرحی را مشخص کنید؛ به گونه ای که شما بدانید اگر علایم بدتر شد، چه کار کنید. اگر تغییری را در علایم یا احساسات کودکتان دیدید با دکتر یا درمانگر او تماس بگیرید. از خویشاوندان و دوستان بخواهید تا در هشدار دادن علایم به شما کمک کنند.

  ​​​​​​​

  • ارتباط با فرزندتان را تقویت کنید. با فرزند خود در رابطه با تغییراتی که مشاهده می کنید، صحبت کنید و بر حمایت بی قید و شرط خود تأکید کنید. محیطی را ایجاد کنید که فرزندتان بتواند نگرانی های خود را مطرح کند، در حالی که شما به آن ها گوش می دهید.

• پیشگیری از اختلال خلق نامنظم مخرب

  • به محض دیدن اولین علایم اختلال خلق نامنظم مخرب به دنبال درمان باشید. این کار کمک می کند تا علایم فرزندتان تشدید نشود. قاعدتاً هر مشکلی در شروع کار راحت تر می تواند درمان شود.

  • کودکتان را متوجه شرایط و اتفاقاتی کنید که منجر به بروز پرخاشگری در او می شوند. بالا بردن آگاهی او نسبت به وقایعی که می توانند باعث شروع پرخاشگری اش شوند، در شناخت بیشتر او نسبت به خودش و مدیریت خشم اثرگذار است.

  • تکنیک های ریلکسیشن (آرام سازی) را به کودکتان آموزش دهید و از او بخواهید آن ها را تمرین کند.

خلاصه

• اختلال خلق نامنظم مخرب

  کلید واژه: خلق نامنظم مخرب، کودک پرخاشگر، تحریک پذیری

  متن: اختلال خلق نامنظم مخرب اشاره به وجود تحریک پذیری و عصبانیت مداوم و دوره های مکرری از عدم کنترل رفتاری همراه با علائم و نشانه های خلق افسرده در کودکان است. علائم اختلال خلق نامنظم مخرب بین ۶ تا ۱۸ سالگی بروز پیدا می کنند و منجر به ایجاد مشکل در تعاملات کودک با والدین و همسالان می شود. درمان های موجود برای اختلال خلق نامنظم مخرب شامل تحریک الکتریکی مغز با استفاده از دستگاه tDCS، دارو درمانی و درمان های روانشناختی است.